Muziek, een mensenrecht

Mensenrechten gelden vanzelfsprekend ook voor musici. Bij muziekcensuur gaat het vooral om het schenden van het recht op vrije meningsuiting en/of het recht op deelname aan het culturele leven.

Deze twee rechten moeten musici beschermen tegen willekeurige censuur en vervolging. Het zijn artikelen uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. In Nederland zijn deze twee rechten in de grondwet verankerd.

Het recht op vrijheid van meningsuiting

Via muziek kunnen mensen zich op vele manieren uiten. Teksten kunnen liefde, haat, angst of geweld overbrengen. Een melodie kan vreugde, hoop, verdriet, een dramatische gebeurtenis of emotie in zich hebben. Al deze uitingen vallen onder de vrijheid van meningsuiting, zoals deze is opgenomen in de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, artikel 19.

Voor musici betekent het recht op vrije meningsuiting vooral de vrijheid om zichzelf via muziek te uiten, ongeacht wat ze uitdrukken in teksten of muziek. Denk daarbij aan de vrijheid om:

• muziek te spelen in openbare gelegenheden of privé
• concerten te geven
• muziek uit te brengen en te verspreiden

Dit betekent dat geen censuur kan worden opgelegd, of juridisch stappen ondernomen kunnen worden, tegen musici voor wat ze via hun muziek uitdrukken. Er zijn echter uitzonderingen, zoals het aanzetten tot haat en oorlog. Hoe dit in nationale grondwetten is opgenomen verschilt van land tot land.

Het recht op deelname aan het culturele leven

Muziek is niet alleen een uitingsvorm, maar ook een culturele activiteit. Al drukken teksten of melodieën geen uitgesproken mening of houding uit, de mogelijkheid om muziek te kunnen spelen of ernaar te kunnen luisteren is op zichzelf al een mensenrecht. Dit is opgenomen onder artikel 27 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens, waarin het recht om vrij deel te nemen aan het culturele leven van een gemeenschap is verwoord.

Voor musici betekent het recht op deelname aan het culturele leven vooral:

• de vrijheid om muziek uit te voeren en te produceren
• de vrijheid om naar de muziek van anderen te luisteren
• het recht om de belangen te beschermen die voortkomen uit een eigen muzikale productie
• de vrijheid voor minderheden om muziek van hun eigen cultuur te spelen

In tegenstelling tot de vrijheid van meningsuiting gelden voor het recht op deelname aan het culturele leven geen juridische beperkingen. Maar er zijn ook geen mogelijkheden om formeel een klacht in te dienen, zoals het geval is bij het vermeende schendingen van het recht op vrijheid van meningsuiting. Wel heeft de Verenigde Naties een comité in het leven geroepen voor de bescherming van economische, sociale en culturele rechten, deze rechten zijn vastgelegd in het Internationaal Verdrag inzake ESC-Rechten (IVESCR). Maar tot op heden is het niet mogelijk schendingen bij het comité te melden.

Culturele rechten vallen ook onder het mandaat van de UNESCO. Het muziekprogramma van de UNESCO stimuleert het respect voor culturele diversiteit, tolerantie, solidariteit, samenwerking, dialoog en verzoening. De onafhankelijke International Music Council adviseert de UNESCO over het muziekbeleid.

Dit een verkorte versie van het artikel van Freemuse over muziek en mensenrechten, zie voor de volledige versie freemuse.org.